Arbeid, een eigenaardig medicijn

Auteur: Aart van der Gaag.


Nee, ik pleeg geen plagiaat, ik vermeld hier keurig dat dit de titel was van een boek van Hans Achterhuis uit 1984. Maar deze kop past goed bij wat er op dit moment gebeurt.

Was het in vroeger jaren nog zo dat werken opgehemeld werd als panacee voor vele kwalen, Hans Achterhuis zette daar toen zijn vraagtekens al bij.

Nu lees je steeds meer kritische kanttekeningen. Ja, ‘iedereen doet mee’ wordt nog heel belangrijk gevonden, we leven tenslotte in de participatiemaatschappij. Maar er is veel veranderd in heel korte tijd. De verhouding vast flex begint onevenwichtig te worden en de factor arbeid krijgt steeds minder van de totale koek. De laatste twintig, dertig jaar zouden velen er qua koopkracht niets meer bijgekregen hebben. Velen hebben twee -vaak tijdelijke- baantjes nodig om het hoofd boven water te houden.

Michael Moore zegt in een interview rond zijn laatste film (Fahrenheit 11/9), dat hij daarom eigenlijk best begrijpt dat een grote groep witte teleurgestelde ‘bluecollarworkers’ in hun wanhoop dan maar op Trump stemden, niet dat het hun helpt, maar ze zijn gefrustreerd.

Dezelfde tendensen zien we in Nederland, waar in België het begrip precaire arbeid allang bestond, deden wij net alsof het hier niet aan de orde was.

Populisme kent vele oorzaken, maar je buitengesloten voelen, niet meer mee kunnen doen, drijft je vaak in de armen van rattenvangers. Die partijen doen niks en gaan ook niks doen voor deze groepen, maar ze wekken de illusie en ze ‘zeggen tenminste waar het op staat’.

De tweedeling in de maatschappij, tussen hoog- en laagopgeleiden (je mag het niet meer zeggen), tussen have’s en havenots is daarmee één van de redenen waardoor de rechtsstaat ondergraven wordt, steeds meer mensen het vertrouwen verliezen, vechten voor hun bestaan en geen geloof meer hebben in degenen die hen zouden moeten vertegenwoordigen.

Het was nauwelijks een kwestie in de politieke beschouwingen. Die gaan wel over niet bestaande koopkrachtplaatjes en over migratie, maar veel minder of helemaal niet over wat ons vroeger in de polder verbond en nu scheidt.

Ik heb geen oplossing voor de korte termijn (in ieder geval zouden lonen omhoog moeten) maar agenderen is de eerste weg.